آدم میتواند از خانهای بیرون برود؛ اما نسبت خود را
با مکانهایی که در آنها شکل گرفته است،
به این آسانی ترک نمیکند.
جشنواره داستان کوتاه خانه از تأملی دربارهی همین نسبت آغاز میشود: نسبت انسان با مکان، و بهطور خاص با خانه؛ مکانی که بیش از هر جای دیگری با تجربهی زیستهی ما درآمیخته است.
در داستان، مکان هرگز صرفاً صحنهای برای وقوع حادثه نیست. گاهی مکان بر آدمها اثر میگذارد، مناسبات میان آنها را تغییر میدهد، رفتارشان را شکل میدهد و گذشته را به اکنون میآورد. خانه، در این میان، میتواند حضوری تعیینکنندهتر داشته باشد؛ میتواند بخشی از شخصیت آدمها را بسازد، حافظ یک رابطه باشد، شاهد یک فقدان، یا خود منشأ رخدادی شود که مسیر زندگی را تغییر میدهد. از این منظر، خانه در این جشنواره نه صرفاً یک موضوع، بلکه یک امکان روایی است؛ امکانی برای دیدن آنچه میان انسان و مکان اتفاق میافتد.
خانه میتواند پناه باشد یا محل گسست؛ میتواند خاطره را نگه دارد یا گذشتهای را که تصور میکردیم پشت سر گذاشتهایم، دوباره به اکنون بازگرداند. میتواند محل شکلگیری صمیمیت، خانواده و تعلق باشد و در عین حال، صحنهی تنهایی، تعارض و جدایی. حتی خانهای که دیگر وجود ندارد، میتواند همچنان در زندگی کسی حضور داشته باشد.
ما این جشنواره را برگزار میکنیم تا به این لایهی کمتر دیدهشدهی خانه نزدیک شویم؛ به خانهای که فقط آدرسِ یک زندگی نیست، بلکه بخشی از خودِ آن زندگی است.
دعوت ما به داستانهاییست که در آنها مکان، حضوری زنده دارد؛ داستانهایی که خانه را از حاشیهی روایت به متن میآورند و از خلال آن، به حافظه، هویت، رابطه، گذشته و اکنونِ انسان نگاه میکنند.
خانه، شاید نخستین جاییست که جهان در آن برای ما اندازه پیدا میکند؛ نخستین جغرافیایی که در آن چشم باز میکنیم و جهان را نه به وسعت آنچه هست، که به اندازهی چند اتاق، یک پنجره، راهرویی آشنا و صداهایی که از پشت دیوارها میآیند، تجربه میکنیم. پیش از آنکه شهر را بشناسیم، خانه را میشناسیم؛ و پیش از آنکه معنای رفتن را بدانیم، در خانه ماندن را میآموزیم.
اما اهمیت خانه صرفاً در این نیست که نخستین محل سکونت انسان است. خانه از نخستین فضاهاییست که تجربهی انسانی در آن سازمان پیدا میکند. رابطه با دیگری، تجربهی خلوت و جمع، احساس امنیت یا ناامنی، شکلگیری عادتها، مناسبات خانوادگی و حتی نخستین تصور ما از خود و جهان، در نسبت با فضایی مشخص و ملموس شکل میگیرد. از این منظر، مکان صرفاً زمینهای بیرونی برای زندگی نیست؛ بخشی از ساختار تجربهی ما از زندگی است.
آنچه خانه را از یک فضای معماری متمایز میکند، همین پیوند میان فضا و تجربهی زیسته است. اتاقها، راهروها، پنجرهها و اشیای خانه، در طول زمان با رخدادها و روابط انسانی پیوند میخورند و معنایی فراتر از کارکرد اولیهی خود پیدا میکنند. یک اتاق ممکن است با دورهای از کودکی، با حضور کسی، با یک گفتوگوی تعیینکننده یا با سالهایی از یک زندگی گره بخورد. در چنین وضعی، معنای آن فضا دیگر فقط در شکل و کارکرد فیزیکیاش خلاصه نمیشود؛ بخشی از معنای آن از رابطهای میآید که انسان در طول زمان با آن برقرار کرده است.
خانه میتواند در شکلگیری هویت ما نقش داشته باشد. چراکه انسان خود را در خلأ تجربه نمیکند؛ بخشی از شناخت او از خویشتن، در نسبت با آدمها، اشیا و مکانهایی شکل میگیرد که زندگیاش را در آنها گذرانده است. تعلق نیز از همین نسبت پدید میآید: از تداوم حضور، تجربه، خاطره و معنا در یک مکان.
از سوی دیگر، رابطهی انسان و خانه رابطهای یکسویه نیست. ما خانه را با شیوهی زندگی، انتخابها و روابط خود شکل میدهیم، اما خانه نیز بر نحوهی زیستن ما اثر میگذارد. ساختار فضا، مرز میان اتاقها، میزان خلوت یا اشتراک، نزدیکی و فاصلهی افراد و حتی جایگاه اشیا میتواند مناسبات انسانی را تحت تأثیر قرار دهد. خانه در این معنا، فقط محل وقوع زندگی نیست؛ در چگونگی وقوع آن نیز سهم دارد.
شاید به همین دلیل است که در ادبیات، خانه میتواند بسیار بیشتر از یک پسزمینه باشد. میتواند بر رفتار شخصیتها اثر بگذارد، روابط آنها را شکل دهد، گذشته را به اکنون پیوند بزند و حتی در پیشبرد روایت نقش پیدا کند. گاهی آنچه در یک داستان دربارهی یک خانه گفته میشود، در واقع بخشی از آن چیزیست که دربارهی آدمهای ساکن آن خانه نمیتوان بهطور مستقیم گفت.
خانه، در این معنا، نه صرفاً یک نشانی است و نه فقط پناهگاهی در برابر جهان؛ یکی از نخستین مکانهاییست که انسان در آن، جهان، دیگری و خود را تجربه میکند.
و شاید به همین دلیل باشد که آدم میتواند از خانهای بیرون برود؛
اما نسبت خود را با مکانهایی که در آنها شکل گرفته است، به این آسانی ترک نمیکند.
جوایز در دو بخش ویژه و آزاد، جداگانه اهدا میشود. آثار برگزیدهی هر دو بخش در قالب یک کتاب مجموعه داستان منتشر خواهند شد.
دو برگزیده
ده برگزیده
هر شرکتکننده میتواند در هر بخش یک داستان ارسال کند و جوایز دو بخش مستقل از یکدیگرند.
همهی نویسندگان فارسیزبان سراسر این کرهی خاکی میتوانند در این جایزه شرکت کنند. شرکت در جشنواره رایگان است و هیچ محدودیت سنی ندارد. ضمنا آثار برگزیده در قالب یک کتاب مجموعه داستان منتشر خواهند شد. در صورت چاپ، جشنواره خانه در ویرایش و اصلاح داستانها، زیر نظر نویسنده، آزاد است.
داستان کوتاه، بدون محدودیت موضوع.
یک داستان از هر شرکتکنندهبا تأکید و توجه ویژه به مسئلهی مکانمندی و نقش عاملیت مکان در داستان.
یک داستان از هر شرکتکنندهآثار خود را به این نشانی ارسال کنید
info@homefestival.ir
اخبار جشنواره را در اینستاگرام دنبال کنید:
آدم میتواند از خانهای بیرون برود؛ اما نسبت خود را
با مکانهایی که در آنها شکل گرفته است،
به این آسانی ترک نمیکند.